chủ từ

Trong câu "Tôi đọc sách", "tôi" là chủ từ.

Định nghĩa

Danh từ:
- (Ngôn ngữ học) Chủ ngữ: "chủ từ" là thành phần chính của câu, chỉ người, vật hoặc khái niệm thực hiện hành động hoặc được miêu tả trong câu. Trong ngữ pháp, chủ từ thường đứng trước động từ và trả lời cho câu hỏi "ai?" hoặc "cái gì?".
- (Triết học) Chủ thể: "chủ từ" cũng được dùng để chỉ chủ thể có ý thức, khả năng nhận thức và hành động, đối lập với khách thể.
Tính từ (hiếm dùng):
- Thuộc về chủ ngữ: Dùng để mô tả điều gì đó liên quan đến chủ ngữ trong câu.

Ví dụ sử dụng

Danh từ (ngôn ngữ học):
- "Chủ từ của câu 'Con mèo đang ngủ' là 'con mèo'." (Thành phần chính thực hiện hành động ngủ là con mèo.)
- Trong câu bị động, chủ từ không thực hiện hành động. (Ví dụ: 'Bức thư được viết bởi cô ấy' — chủ từ là 'bức thư'.)
Danh từ (triết học):
- Chủ từ trong triết học Descartes là 'cái tôi' suy nghĩ. (Chủ thể có ý thức, khả năng tư duy.)
- Con người vừa là chủ từ vừa là khách thể trong xã hội. (Vừa là người hành động, vừa là đối tượng bị tác động.)

Các cách sử dụng nâng cao

"chủ từ logic": chủ ngữ thực sự trong tư duy, không nhất thiết trùng với chủ ngữ ngữ pháp.
- Trong câu 'Trời mưa', chủ từ logic là 'trời', dù không có động từ tường minh. (Chủ thể gây ra mưa.)
"chủ từ giả định": chủ ngữ được hiểu ngầm trong câu vô nhân xưng.
- 'Người ta nói rằng...' — 'người ta' là chủ từ giả định. (Chủ ngữ không xác định.)

Biến thể và từ gần giống

Chủ ngữ (danh từ): đồng nghĩa với "chủ từ" trong ngữ pháp.
- Chủ ngữ thường là danh từ hoặc đại từ. (Thành phần chính của câu.)
Chủ thể (danh từ): chủ thể có ý thức, hành động — gần nghĩa với "chủ từ" trong triết học.
- Chủ thể của hành động là người thực hiện. (Người hoặc vật gây ra hành động.)

Từ đồng nghĩa

Thành ngữ liên quan

Không có thành ngữ phổ biến với "chủ từ". Tuy nhiên, trong ngữ cảnh học thuật, có thể gặp cụm:
- "Chủ từ ẩn": chủ ngữ không xuất hiện trong câu nhưng được hiểu ngầm.
  - Trong câu 'Đi học nhé!', chủ từ ẩn là 'chúng ta' hoặc 'bạn'. (Chủ ngữ bị lược bỏ.)

Từ chứa "chủ từ"